Odnalezione 2 maja 2025 roku pod Tomaszowem Lubelskim wojskowe pamiątki z kampanii wrześniowej należą do najważniejszych tego typu odkryć ostatnich lat. Chodzi o płat sztandaru 4. Pułku Strzelców Podhalańskich oraz Proporzec Mistrzowski 21. Dywizji Piechoty Górskiej. Po ponad 80 latach od ukrycia w ziemi trafiły do Muzeum Regionalnego im. dr. Janusza Petera w Tomaszowie Lubelskim. Teraz jednak potrzebne są pieniądze na pełną renowację i zabezpieczenie tych wyjątkowych zabytków.

Wyjątkowe znalezisko z kampanii wrześniowej

Znalezisko ma ogromne znaczenie historyczne. Sztandar 4. Pułku Strzelców Podhalańskich był jednym z najważniejszych symboli jednostki związanej z Cieszynem i Ziemią Cieszyńską. Został ufundowany w 1924 roku przez społeczeństwo powiatu cieszyńskiego.

Proporzec Mistrzowski 21. Dywizji Piechoty Górskiej był z kolei wyróżnieniem przyznawanym pułkom dywizji za najlepsze osiągnięcia w szkoleniu strzeleckim. W 1938 roku otrzymał go właśnie 4. Pułk Strzelców Podhalańskich.

Ukryte przed wrogiem, odnalezione po latach

Pamiątki zostały ukryte prawdopodobnie we wrześniu 1939 roku, w czasie walk w rejonie Tomaszowa Lubelskiego. Żołnierze, którzy znaleźli się w dramatycznej sytuacji kampanii wrześniowej, najpewniej chcieli uchronić wojskowe znaki przed przejęciem przez wroga.

Przez dziesięciolecia sztandar i proporzec pozostawały pod ziemią, aż zostały odnalezione w rejonie ostatnich walk jednostki.

„Odkrycie roku” w tomaszowskim muzeum

Robert Czyż, dyrektor Muzeum Regionalnego im. dr. Janusza Petera w Tomaszowie Lubelskim, określił znalezisko jako „odkrycie roku”. Trudno się temu dziwić, bo nie chodzi jedynie o zabytkowe tkaniny.

To materialne świadectwo losów żołnierzy września 1939 roku, symbol honoru wojskowego i pamięci o tych, którzy do końca bronili nie tylko kraju, ale także znaków swojej jednostki.

Brakuje pieniędzy na pełną renowację

Problemem pozostają jednak pieniądze. Tomaszowskie muzeum przeprowadziło już pierwsze prace zabezpieczające i wstępne działania ratunkowe, ale pełna konserwacja wymaga znacznie większych środków.

Jak podają media, placówka wnioskowała o 147 tys. zł z Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego, jednak dofinansowania nie otrzymała. Z własnych środków muzeum miało przeznaczyć 35 tys. zł na najpilniejsze prace, ale do pełnego zabezpieczenia zabytków nadal brakuje ponad 100 tys. zł.

Sprawa budzi tym większe emocje, że - jak wskazują przedstawiciele muzeum - w podobnej sytuacji środki na odnaleziony w tym samym okresie sztandar 68. Pułku Piechoty zostały przyznane.

Apel muzeum z Cieszyna

Muzeum 4. Pułku Strzelców Podhalańskich w Cieszynie zaapelowało do Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego o ponowne rozpatrzenie sprawy oraz do ludzi dobrej woli o wsparcie działań na rzecz ratowania sztandaru.

„Oni w 1939 roku zrobili dla Ojczyzny co mogli broniąc i ratując swoje znaki do końca - my nie pozwólmy aby sztandary czekały na środki na renowację!” - apeluje cieszyńskie muzeum.

Skarbnik gminy apeluje do powiatu

Do sprawy odniósł się również Grzegorz Gałan, skarbnik Gminy Tomaszów Lubelski. Zaapelował do Zarządu Powiatu Tomaszowskiego o przekazanie 100 tys. zł dotacji dla Muzeum Regionalnego im. dr. Janusza Petera w Tomaszowie Lubelskim na renowację odnalezionych pamiątek.

W swoim apelu wskazał, że chodzi o sztandar 4. Pułku Strzelców Podhalańskich oraz Proporzec Mistrzowski 21. Dywizji Piechoty Górskiej. Podkreślił również, że wsparcie takich działań powinno być traktowane jako obowiązek wynikający zarówno z odpowiedzialności wobec dziedzictwa narodowego, jak i z zadań powiatu w zakresie kultury, ochrony zabytków i opieki nad zabytkami.

Art. 4 ust. 1 pkt 7 ustawy o samorządzie powiatowym wskazuje właśnie na zadania powiatu w tym obszarze.

Znalezisko ważne dla przyszłych pokoleń

Sprawa ma wymiar nie tylko lokalny. Odnalezione pod Tomaszowem Lubelskim pamiątki łączą historię Ziemi Cieszyńskiej, kampanii wrześniowej i Lubelszczyzny. Dla muzeum mogą stać się jednymi z najcenniejszych eksponatów, przyciągających pasjonatów historii, rodziny żołnierzy, badaczy wojskowości oraz turystów zainteresowanych wydarzeniami z 1939 roku.

Pełna konserwacja pozwoliłaby nie tylko uratować sztandar i proporzec przed dalszą degradacją, ale także właściwie je wyeksponować i opowiedzieć historię żołnierzy, którzy ukryli je w czasie wojny. Bez tych działań wyjątkowe znaleziska nadal będą wymagały pilnego zabezpieczenia, a ich przyszłość pozostanie niepewna.

fot. fb Muzeum 4 Pułku Strzelców Podhalańskich w Cieszynie / Muzeum Regionalne im. Janusza Petera