26 kwietnia w Zaborecznie odbędzie się VII Rekonstrukcja Bitwy pod Zaborecznem - wydarzenie upamiętniające starcie z 1943 roku, które przeszło do historii Zamojszczyzny. W programie znalazły się uroczystości patriotyczne, msza święta, inscenizacja historyczna oraz prezentacja grup rekonstrukcyjnych i sprzętu wojskowego.

Wydarzenie rozpocznie się o godz. 10:15 złożeniem wieńców pod pomnikiem w Kolonii Partyzantów. Następnie, o godz. 11:00, odprawiona zostanie msza święta w intencji żołnierzy Batalionów Chłopskich i Armii Krajowej.

Najbardziej widowiskowym punktem programu będzie inscenizacja historyczna zatytułowana „Zamojszczyzna 1943 - po Bitwie pod Zaborecznem”, którą zaplanowano na godz. 12:30. Z kolei o 13:30 odbędzie się prezentacja grup rekonstrukcji historycznej oraz sprzętu wojskowego.

Na uczestników czekać będą również dodatkowe atrakcje. Organizatorzy zapowiadają wystawę militariów i pamiątek wojennych w izbie pamięci, poczęstunek w postaci wojskowej grochówki oraz stoiska kulinarne przygotowane przez Koła Gospodyń Wiejskich.

To będzie nie tylko widowisko, ale też lekcja historii

Rekonstrukcja w Zaborecznie ma przypominać o wydarzeniach, które odegrały ważną rolę w historii Zamojszczyzny. Bitwa pod Zaborecznem została stoczona 1 lutego 1943 roku przez oddziały Batalionów Chłopskich w trakcie tzw. powstania zamojskiego.

Było to starcie o ogromnym znaczeniu - jego celem była obrona wsi przed niemiecką pacyfikacją, a skutki bitwy wykraczały daleko poza samo Zaboreczno. Po klęsce poniesionej w tym starciu Niemcy na pewien czas zaprzestali wysiedleń na Zamojszczyźnie.

Niemiecki plan pacyfikacji i decyzja o obronie

Na przełomie 1942 i 1943 roku okupanci prowadzili szeroko zakrojoną akcję wysiedleńczą na Zamojszczyźnie. Mieszkańcy byli usuwani ze swoich domów, a na ich miejsce planowano osiedlać niemieckich kolonistów.

26 stycznia 1943 roku przechwycono wiadomość skierowaną do komendanta policji w Tomaszowie Lubelskim. Zawierała ona informację o planowanej pacyfikacji Zaboreczna. Meldunek bardzo szybko dotarł do kapitana Franciszka Bartłomowicza, dowódcy oddziałów Batalionów Chłopskich.

Mimo obaw, że obrona może doprowadzić do późniejszych represji, zapadła decyzja o przygotowaniu zasadzki. Partyzanci mieli bowiem ogromny atut - znali niemieckie plany i wiedzieli, kiedy oraz z której strony nadciągną oddziały.

Starcie, które zakończyło się wycofaniem Niemców

Do bitwy doszło 1 lutego 1943 roku rano. Oddziały niemieckie liczące około 600 ludzi ruszyły na Zaboreczno od strony Niemirówka i Antoniówki. Partyzanci czekali w pobliskiej buczynie, wykorzystując teren i zimowe warunki na swoją korzyść.

Na polach zalegał zmrożony śnieg, który utrudniał Niemcom poruszanie się. Jednocześnie partyzanci mieli zakaz opuszczania lasu, dzięki czemu nie wystawiali się na łatwy ostrzał w otwartym terenie. Choć byli słabiej uzbrojeni, skutecznie odpierali kolejne działania przeciwnika.

Z niemieckich relacji wynikało później, że siły atakujących zostały ocenione na 700-800 partyzantów, choć w rzeczywistości było ich około 250. Po południu Niemcy wezwali posiłki od strony Krynic, ale również tam napotkali silny opór. Ostatecznie oddziały niemieckie zostały zmuszone do odwrotu.

Bitwa, która miała znaczenie dla całej Zamojszczyzny

Skala strat po stronie niemieckiej była znaczna. Następnego dnia tartak w Tarnawatce otrzymał zamówienie na 103 trumny, co do dziś jest przywoływane jako jeden z najbardziej wymownych śladów tej porażki. Po stronie partyzantów poległ jeden żołnierz, a dwóch zostało rannych.

Bitwa pod Zaborecznem uznawana jest za jedno z najważniejszych zwycięstw partyzanckich na Zamojszczyźnie. Miała nie tylko wymiar militarny, ale też symboliczny - pokazała, że zorganizowany opór może skutecznie przeciwstawić się okupantowi. Po tej porażce Niemcy na około pół roku wstrzymali wysiedlenia w regionie.

Pamięć o uczestnikach trwa

Tegoroczna rekonstrukcja będzie więc nie tylko widowiskiem historycznym, ale także formą oddania hołdu uczestnikom tamtych wydarzeń. To również okazja, by przypomnieć młodszym pokoleniom, jak ważną kartę w historii Zamojszczyzny zapisała bitwa pod Zaborecznem.